Şirket İçi İngilizce İletişim Sorunu: Kurs mu, Pratik mi?

Şirket içi İngilizce iletişim sorununda kurs ile pratik rakip değil, iki ayrı sorunun iki ayrı cevabı. Çalışanın seviyesi gerçekten yetersizse kurs gerekir; seviye var ama toplantıda kullanılmıyorsa daha fazla kurs sorunu çözmez, kullanım pratiği gerekir. İK'nın işi önce hangi sorunla karşı karşıya olduğunu ayırmak, sonra bütçeyi ikisi arasında bölmek.

Bu yazı o ayrımı yapmanın yolunu veriyor: üç sorulu bir test, "B2 var ama susuyor" tablosunun anatomisi ve kurs ile pratiğin nasıl birbirini tamamladığı.

Rakamlar ne diyor?

EF Education First'ün 2025 İngilizce Yeterlilik Endeksi'ne (EF EPI) göre Türkiye 71. sırada, 488 puanla küresel ortalamaya eşit; İstanbul 504. Asıl ilginç veri meslek grupları: Müşteri Hizmetleri 538, Ar-Ge 519, BT 513, Satış 482, Hukuk 477, Pazarlama 470, Muhasebe-Finans 445, İnsan Kaynakları 441, Teknisyen 434.

İki gözlem. Birincisi, teknik birimler (Ar-Ge, BT) ortalamanın üstünde; müşteriye ve yönetime dönük birimler (satış, pazarlama, finans) orta-alt seviyede. Yani İngilizceyi en çok karşılıklı konuşmada kullanması gereken birimler, en çok okuyup yazanlardan geride. İkincisi, İK 441 ile listenin sonlarında; bu kararı veren birimin kendisi de aynı sorunu yaşıyor olabilir ve bu, sorunu doğru teşhis etmeyi daha da önemli kılıyor.

Bu puanlar seviye ölçer. Toplantıda konuşup konuşmadığını ölçmez. Asıl sorun o ikisinin arasında.

"B2 var ama HQ toplantısında susuyor" tablosu

Çoğu şirkette tanıdık bir profil var. Seviyesi B2, bazen C1. Maili yazıyor, dokümanı okuyor, sunumu hazırlıyor. Sonra merkez ofisle haftalık toplantı başlıyor ve 45 dakika boyunca tek cümle kurmuyor. Soru sorulursa kısa cevap veriyor, araya girmesi gerektiğinde bekliyor, sıra geçiyor.

Bu kişinin sorunu kelime bilgisi değil. Sorun üç şeyin birleşimi:

• Hız. Toplantıda söz alma penceresi iki saniye. Cümleyi kafada kurup denetleyip söylemek dört saniye sürüyorsa pencere kapanmıştır. Kurs doğruluğu ödüllendirir; toplantı hızı.
• Statü. Anadilinde uzman olan kişi, İngilizcede kendini daha az yetkin hissediyor ve o hisle konuşunca gerçekten daha az yetkin görünüyor. Bu döngü toplantıda İngilizce konuşamıyorum yazısında ayrıntılı.
• Hata maliyeti. Sınıfta yanlış cümle düzeltilir. Toplantıda yanlış cümlenin ne olacağı bilinmez; bilinmeyen maliyet, susmayı en güvenli seçenek yapar.

Bu üç şeyin hiçbiri daha fazla gramerle çözülmez. Kişiyi bir üst seviye kursa göndermek, iyi niyetli ama yanlış eşleşme. Mekanizmanın bireysel tarafı ayrı bir konu; burada ekip ve İK açısından bakıyoruz.

Üç sorulu test: kurs mu, pratik mi?

İK ya da birim yöneticisi için üç soru. Cevaplar kararı verir.

1. Çalışan İngilizce bir maili ya da raporu zorlanmadan yazıyor ve okuyor mu? Hayırsa seviye sorunu var; kurs. Evetse devam.

2. Hazırlıklı sunumu yapabiliyor, soru-cevap bölümünde mi kilitleniyor? Hazırlıklı bölüm iyi, hazırlıksız bölüm kötüyse bu kullanım sorunudur; pratik.

3. Türkçe toplantıda aynı kişi söz alıyor mu? Türkçede de susuyorsa sorun dil değil, konuşma davranışı; bunu İngilizce kurs hiç çözmez, pratik kısmen çözer, çünkü aynı mekanizma çalışır.

Üç soruya "evet, evet, Türkçede konuşuyor" diyen çalışan, şirketlerdeki en yaygın ve en yanlış yönlendirilen profil. Bu kişiye kurs değil, konuşmanın maliyetini düşürecek bir ortam gerekir.

Kurs neyi verir, pratik neyi verir?

Kurs sistemli girdi verir: gramer, kelime, yapı, iş İngilizcesi kalıpları. Ölçülebilir seviye ilerlemesi sağlar; A2'den B1'e, B1'den B2'ye. Bireysel ilerlemeye uygundur, online yürütülebilir. Vermediği şey: gerçek zamanlı, sonuçlu, başkalarının önünde konuşma. Sınıfta kişi başına düşen konuşma süresi dakikalarla ölçülür ve o dakikalar da güvenli bir ortamda geçer. Bu sınırı İngilizce kursuna gittim ama hâlâ konuşamıyorum yazısı bireysel tarafıyla anlatıyor.

Pratik kullanım verir: var olan İngilizceyi toplantıda, müşteri sohbetinde, beklenmedik soruda çıkarabilmek. Drama ve doğaçlama temelli çalışmada mekanizma şu: sahnede kimse gramer denetlemez, görev karşıdakine cevap vermektir; yarım cümle ve bir jestle sahne devam eder. Bunu tekrar tekrar yaşayan kişi, hatanın bir şeyi bitirmediğini öğrenir ve toplantıdaki iki saniyelik pencereyi kullanmaya başlar. Yöntemin kendisi drama sahnesindeki doğaçlama pratiğidir. Vermediği şey: seviye. B1'in altındaki kişi pratikte yeterli malzeme bulamaz; bu yüzden İngilizce gruplarda B1 ve üzeri öneriyoruz, seviye sınavı yapmıyoruz.

Tamamlayıcı ilişki: bütçeyi nasıl bölmeli?

Kurs ve pratik aynı kişi için ardışık, ekip için paralel çalışır.

Aynı kişi için sıra: önce seviye, sonra kullanım. B1'e gelmemiş çalışana pratik erken; B2'ye gelmiş çalışana üçüncü kurs geç. Çoğu şirkette yıllardır kurs alan ama hâlâ toplantıda susan grup, pratik tarafına geçmesi gereken gruptur.

Ekip için paralel: aynı ekipte seviye dağılımı genellikle karışıktır. Seviyesi düşük olanlar kursa, seviyesi var ama kullanmayanlar pratiğe. Tek bir programla iki sorunu çözmeye çalışmak ikisini de sulandırır.

Sağlayıcı seçiminde tek soru: "Bu program seviye mi yükseltiyor, kullanım mı?" Net cevap veremeyen sağlayıcı, ikisini de vaat ediyordur.

Bir de zamanlama var. Pratik tarafı, gerçek bir kullanım durumu yakınken en çok işe yarar: merkez ofisle yeni başlayan haftalık toplantı, yaklaşan bir müşteri ziyareti, İngilizce yürütülecek bir proje. Soyut "İngilizcemiz gelişsin" hedefiyle kurulan program, somut bir toplantıya hazırlanan programdan daha az iz bırakır. İhtiyaç analizinde ilk sorduğumuz şey bu yüzden seviye değil, ekibin İngilizceyi önümüzdeki üç ayda nerede kullanacağı.

Techne Lab bu denklemin pratik tarafında. Şirketler için İngilizce seçeneği, dil kursunun rakibi değil tamamlayıcısı olarak kuruldu: 3 saatlik deneme atölyesi ya da 6 oturumluk program, B1 ve üzeri, İngilizce drama programlarımızı yürüten eğitmenlerle. Bireysel çalışanlar için haftalık English Drama Lab var. Ekip olarak çekingenliğin nasıl büyüdüğünü İngilizce konuşmaktan çekinen ekipler yazısında, ölçümü etki ölçümü yazısında anlattık; bütün formatlar kurumsal programlar sayfasında.

İlgili yazılar: İngilizce konuşmaktan çekinen ekipler · Toplantıda İngilizce konuşamıyorum · Yıl sonu eğitim bütçesi · Kurumsal eğitimin etkisi nasıl ölçülür?

Sık sorulan sorular

Çalışanlarımızın seviyesi karışık; tek bir program kurulabilir mi? Seviye B1'in üstündeyse evet; B1 ile C1 aynı grupta çalışabilir, çünkü görev gramer değil cevap vermek. B1'in altındaki çalışanlar için önce kurs gerekir. Karışık ekipte en verimli kurgu iki paralel hat: kurs ve pratik.

Kurumsal İngilizce kursu yerine bunu mu almalıyız? Yerine değil, yanına. Seviye sorunu olan çalışanın kursa ihtiyacı sürer. Seviyesi var ama toplantıda kullanmayan çalışan için kurs bütçesinin bir kısmını pratiğe kaydırmak, üçüncü bir kurs döneminden daha fazla sonuç verir.

Sonuç ne kadar sürede görülür? 3 saatlik deneme atölyesinde kişi mekanizmayı yaşar; davranış değişimi için haftada bir, altı oturumluk program gerekir. 30. ve 60. gün ölçümleriyle "toplantıda soru soran kişi sayısı" gibi bir gösterge izlenir.

Uluslararası ekiple karma grup kurulabilir mi? Evet. Anadili İngilizce olan ve olmayan çalışanların aynı odada çalışması, toplantıdaki statü dengesini doğrudan prova etmeyi sağlar. İhtiyaç analizinde ekibin yapısı, seviye dağılımı ve İngilizcenin kullanıldığı durumlar konuşulur.

---

Kaynaklar: EF Education First, EF English Proficiency Index 2025, Türkiye bilgi notu (ülke sıralaması ve puanı, İstanbul puanı, meslek grubu puanları): ef.com EF EPI 2025 Türkiye.