Oyunla İngilizce: Çocuğa Drama Ne Verir, Ne Vermez?

Oyunla İngilizce, başlangıç seviyesindeki bir çocuk için işe yarar; ama vaat edildiği gibi değil. Araştırmalar dramanın ilkokul çağında konuşmayı ve sözcük öğrenimini destekleyebildiğini gösteriyor; "çocuk dili sünger gibi çeker, oyunla kendiliğinden öğrenir" cümlesini ise desteklemiyor. Doğru soru "oyun mu, kitap mı" değil: Oyun neyi, hangi yaşta, ne kadar sürede verir?

Bu yazı bir veliye, çocuğu İngilizceye yeni başlıyorken karar vermesi için gereken bilgiyi vermeye çalışıyor. Kanıtı, sınırlarıyla birlikte.

Oyun, şarkı, ekran, drama: aynı şey değil

"Oyunla İngilizce" geniş bir etiket. Altında en az dört farklı şey var:

• Şarkı ve tekerleme. Ritim ve tekrarla kalıp ezberletir. Küçük yaşta etkili, ama çocuk şarkının dışında o kalıbı kullanmayabilir.
• Ekran oyunları. Bireysel, hızlı geri bildirimli. Beden ve akran etkileşimi sınırlı.
• Sınıf oyunları. Kelime avı, bingo, yarışma. Motivasyonu yükseltir, çoğunlukla sözcük düzeyinde kalır.
• Drama. Çocuk bir rol alır, bir durumun içine girer ve o durumda bir şey söylemek zorunda kalır. Dil, bir amaca hizmet eder.

Drama ile diğerleri arasındaki fark şu: Dramada "Can I have the key?" cümlesi bir listede değil, anahtarı gerçekten isteyen bir karakterin ağzında. Aynı kalıp kibar, kızgın, utangaç bir karakterle tekrar edilir. Tekrar, ezber gibi hissettirmez. Bu bir pedagojik çıkarım; kalıp düzeyinde doğrudan test edilmiş bir bulgu değil.

Araştırmalar ne gösteriyor?

Türkiye'den en yakın kanıt Öztürk Pat ve Yılmaz'ın (2021, Kuramsal Eğitimbilim Dergisi) çalışması. Zonguldak'ta özel bir ilkokulda 46 üçüncü sınıf öğrencisiyle, kontrol gruplu, altı haftalık bir uygulama yapıldı. Yaratıcı drama grubu, konuşma rubriğinde kontrol grubundan anlamlı derecede daha çok gelişti. Sınırları açık: tek okul, araştırmacının geliştirdiği bir ölçek, kısa süre. Yine de başlangıç düzeyindeki çocuklarla yapılmış kontrollü bir çalışma ve bu yaş için elimizdeki en yakın veri.

İkinci çalışma Galler'den. Kalogirou, Beauchamp ve Whyte (2019, The Language Learning Journal) ilkokulda ikinci dil olarak Galce öğrenen çocuklarla çalıştı. İki deney grubu, bir kontrol grubu; ön test, son test ve kalıcılık testi. Drama öncesi, drama ve drama sonrası aşamalarından oluşan sözcük öğretimi yararlı bulundu.

Şimdi öbür taraf. Öksüzer (2021), ilkokul dördüncü sınıfta on drama etkinliğinden sonra motivasyon, kaygı ve tutumda nicel bir fark bulmadı. Kısa bir müdahale ölçülebilir fark üretmeyebilir. Bunu bilmek, "üç haftada değişim" beklentisini baştan kesmek için önemli.

Kısacası: Drama başlangıç seviyesindeki çocukta konuşmayı ve sözcüğü destekleyebilir. Kanıt var ama az, örneklemler küçük ve süreler kısa.

Önce anlam: çocuk anlamadığını öğrenemez

Çocuklara dil öğretimi üzerine standart kaynaklardan birinde Lynne Cameron (2001) ilkeyi şöyle koyar: Çocuk konuşulan dili anlamazsa onu öğrenemez. Başlangıç seviyesinde bunun pratik karşılığı şudur: Her yeni ifade önce hareketle, nesneyle ve durumla anlaşılır hale gelmeli.

Bu yüzden başlangıç dramasında doğaçlama ilk gün gelmez. Sıra şöyle: önce duymak ve bedenle yanıtlamak, sonra koro halinde söylemek, sonra kısa ve yapılandırılmış bir rol, en son daha serbest bir sahne. Elinde dil olmayan çocuğa "hadi doğaçla" demek, onu ya Türkçeye ya sessizliğe iter.

Sessizlik de başarısızlık değildir. Saville-Troike (1988), "sessiz" görünen çocukların aslında duyduklarını kendi kendilerine tekrar ettiğini ve sonradan kullanmak için prova ettiğini kayıtlarla gösterdi. Bir çocuğun ilk haftalarda az konuşması, öğrenmediği anlamına gelmez. Çocuğunuz yabancı dilde utanıyorsa, evde neyin işe yaradığını ayrıca yazdık.

"Ne kadar küçük, o kadar iyi" doğru mu?

Sınıf ortamında, kısa vadede, hayır. Barcelona'daki yaş araştırmasında (Muñoz, 2006) sınırlı maruz kalmayla öğrenen gruplarda daha büyük yaşta başlayanlar ölçüm noktalarında genel olarak daha iyiydi. Küçük yaşın uzun vadeli avantajı daha çok göç ve tam daldırma gibi doğal ortamlarda gösterilmiş.

Almanya'da 5.130 öğrenciyle yapılan bir izleme çalışmasında (Jaekel ve ark., 2017) birinci sınıfta İngilizceye başlayanlar beşinci sınıfta öndeydi; yedinci sınıfta ise üçüncü sınıfta başlayanlar onları geçti. Yazarların olası açıklamalarından biri, haftada kısa süreli erken bir programın kalıcı kazanım için yetmeyebileceği.

Bu bulgular "erken başlamayın" demiyor. Şunu diyor: Erken başlamanın getirisi süreye ve niteliğe bağlı. Yaş tek başına bir avantaj değil.

8–12 ve 13–17 neden ayrı çalışır?

Çünkü aynı oyun iki yaş grubunda aynı işi yapmaz.

8–12 yaş. Cameron'a göre bu yaştaki çocuklar yeni bir dili konuşmaktan genellikle daha az utanır, tam anlamadıkları etkinliği de denemeye isteklidir; ama zor bir görevde ilgileri daha çabuk dağılır ve dil hakkında konuşma (dilbilgisi açıklaması) onlara pek bir şey ifade etmez. Bu yaşta oturum kısa, değişken bölümlerden kurulur. Rutin, ritim, hikâye ve beden ön plandadır.

13–17 yaş. Dewaele ve MacIntyre'ın (2014) 1.746 öğreniciyle yaptığı çalışmada yabancı dil kaygısı ortalaması ergenlerde en yüksekti. Bu yaşta sahne baskısı en ağır hissedilen şeydir. Bir on beş yaşındaki, dokuz yaşındaki biriyle aynı sahnede "başlangıç" seviyesinde görünmek istemez. Bu grupta maruz kalma kademelidir: önce koro, sonra küçük grup, en son tek başına. Gençler kısa bir kural notundan da yararlanabilir.

Karma ve ayrı yaş gruplarını doğrudan karşılaştıran bir çalışma bulamadık. Ayrı gruplar bir çıkarım; ama yaşa göre değişen kaygı ve bilişsel düzey verisine dayanan bir çıkarım. Mevcut B1+ programımızda da aynı mantıkla çalışıyoruz; yaş gruplarının neden ayrı tutulduğunu burada anlattık.

12 haftada gerçekçi beklenti

Cambridge'e göre sıfırdan A1 seviyesine ulaşmak toplamda yaklaşık 90–100, A2'ye yaklaşık 180–200 rehberli öğrenme saati ister. Cambridge bu rakamların yalnızca rehber olduğunu, yaşa ve maruz kalmaya göre değiştiğini de not eder. Haftada iki saat, on iki hafta 24 saat eder. Bu bir seviye değildir.

24 saatte makul olan şunlar:

• Kendini tanıtma, bir şey isteme, teşekkür etme, duygusunu söyleme gibi kalıpları bir sahnenin içinde, daha az duraksayarak söylemek.
• İngilizce duyduğunda donmak yerine bedenle yanıt vermek.
• Konuşmaya daha istekli olmak.
• Kısa bir sahneyi İngilizce oynayabilmek.

Makul olmayanlar: akıcılık, seviye atlama, okul notunda garantili artış.

A1+ English Drama Youth: bizim kurduğumuz yer

Başlangıç seviyesindeki çocuklar ve gençler için A1+ English Drama Youth grubunu açıyoruz. 8–12 ve 13–17 ayrı gruplar, 12 hafta, haftada 2 saat, Pera ve Kadıköy'de. Konservatuvar mezunu eğitmenlerle, yukarıdaki sırayla: önce anlam ve beden, sonra kalıp, sonra sahne. Günler henüz netleşmedi. Yaklaşımı ve kimin için uygun olduğunu çocuklar için başlangıç İngilizce drama sayfasında, program ayrıntısını A1+ English Drama Youth sayfasında bulabilirsiniz. Günler açıklandığında haber almak için bekleme listesine yazılabilirsiniz.

Çocuğunuz İngilizce bir sohbeti sürdürebiliyorsa A1+ değil, B1+ program daha uygun olur.

İlgili yazılar: Çocuklarda İngilizce yaratıcı drama: oyunla konuşma · Çocuklar için İngilizce drama mı, İngilizce kursu mu? · İlkokul İngilizce kursu seçerken sorulacak 8 soru

Sık sorulan sorular

Hiç İngilizce bilmeyen çocuk drama atölyesine katılabilir mi? Evet, başlangıç seviyesi için kurulmuş bir grupsa. Böyle bir grupta ilk haftalar dinlemek ve bedenle yanıtlamakla geçer; kimse tek başına konuşmaya zorlanmaz. İngilizce bilen çocuklar için kurulmuş bir drama grubuna sıfırdan katılmak ise çoğu zaman çocuğu sessizliğe iter.

Oyunla öğrenmek çocukta daha mı hızlı? Kısa vadede yaş tek başına hız getirmez; sınıf ortamında daha büyük yaşta başlayanlar çoğu zaman daha hızlı ilerler (Muñoz, 2006). Oyun ve drama çocuğun dili kullanma isteğini ve bağlamı güçlendirir. Hız; süreye, sıklığa ve atölye dışındaki maruz kalmaya bağlıdır.

12 haftada çocuğum İngilizce konuşur mu? Çalıştığı kalıpları bir sahnenin içinde kullanmaya başlar; serbest sohbet beklemeyin. 24 saat, Cambridge'in A1 için öngördüğü sürenin yaklaşık dörtte biri. Bu bir başlangıç, bir seviye değil.

8 yaşındaki ile 14 yaşındaki neden aynı grupta değil? Kaygı, dikkat süresi ve dil hakkında düşünme becerisi yaşla değişir. Ergenlerde yabancı dil kaygısı en yüksek düzeyde ölçülmüştür (Dewaele & MacIntyre, 2014). Ayrı gruplar her iki yaşın da kendi hızında çalışmasını sağlar.

---

Kaynaklar: Öztürk Pat & Yılmaz 2021 · Kalogirou, Beauchamp & Whyte 2019 · Öksüzer 2021 · Cameron 2001 · Saville-Troike 1988 · Muñoz 2006 · Jaekel, Schurig, Florian & Ritter 2017 · Dewaele & MacIntyre 2014 · Cambridge English, Guided learning hours