Çocuğum Yabancı Dilde Konuşmaktan Utanıyor: Sahne Neden İşe Yarıyor?

Veliler bunu genellikle bir karakter özelliği olarak anlatıyor: "Benim çocuk utangaç."

Bazen öyle. Ama çoğu durumda gözlenen şey utangaçlık değil, bir hesabın sonucu. Çocuk sessiz durmayı seçiyor çünkü konuşmanın bedeli, susmanın bedelinden yüksek görünüyor.

Bu hesabı anlamak, çözümü de değiştiriyor. Çünkü cesaretlendirmek hesabı değiştirmiyor; bedeli düşürmek değiştiriyor.

Çocuğun yaptığı hesap

Bir sınıfta ya da bir aile ortamında İngilizce konuşmak şu riskleri taşıyor: yanlış kelime seçmek, yanlış telaffuz etmek, cümlenin ortasında tıkanmak, ve bunların hepsi izlenirken olmak.

Karşılığında ne kazanılıyor? Genellikle çok az. Bir aferin, belki bir not.

Susmanın maliyeti ise sıfır. Kimse susan çocuğa gülmez. Öğretmen başka birine sorar, akraba konuyu değiştirir, veli biraz üzülür ama bu geçer.

Yani çocuk irrasyonel davranmıyor. Kendi hesabına göre doğru seçimi yapıyor. Sorun cesaret eksikliği değil, ödül yapısının bozuk olması.

Ergenlikte bu hesap daha da sertleşiyor, çünkü akran onayı diğer her şeyin önüne geçiyor. On üç yaşındaki bir çocuk için sınıf arkadaşının gülmesi, doğru cümle kurmaktan çok daha önemli. Bu bir olgunluk eksikliği değil, o yaşın gerçeği.

İşe yaramayan üç müdahale

Veli iyi niyetle yapıyor ama bu üçü hesabı kötüleştiriyor.

"Hadi bana İngilizce bir şey söyle." Bu bir sınav. Çocuk sınavı reddediyor, çünkü sınavda kazanacağı bir şey yok, kaybedeceği şey var.

Anında düzeltmek. Cümlenin ortasında kesilen çocuk bir daha başlamıyor. Düzeltme doğru olabilir ama zamanlaması konuşmayı bitiriyor.

Akraba karşısında performans istemek. Sosyal maliyeti en yüksek olan bu. Seyirci sayısı arttıkça risk artıyor ve çocuk bunu bir kez yaşadıysa bir daha o odaya girmiyor.

Bu üçünün ortak yanı şu: hepsi çocuktan daha fazla risk almasını istiyor, hiçbiri riski düşürmüyor.

Sahnenin yaptığı şey

Drama temelli çalışmanın buradaki etkisi, cesaretlendirme değil. Risk transferi.

Çocuk kendi adına konuşurken hata yaparsa, hatayı yapan kendisi olur. Bir karakter olarak konuşurken hatayı karakter yapar. Aradaki bu mesafe küçük görünüyor ama utanma eşiğini gözle görülür biçimde düşürüyor.

Tiyatro pratiğinde bu bilinen bir şey. Maske, kostüm, rol; hepsi aynı işi yapıyor. Arkasına saklanabileceğin bir şey verildiğinde insan çok daha fazlasını göze alıyor. Çocuklarda bu etki yetişkinlerden daha güçlü, çünkü rol yapmak onlar için zaten doğal bir dil.

İkinci mekanizma hatanın statüsü. Sahnede beklenmedik bir cümle sahneyi bozmuyor, yeni bir yöne çeviriyor. Doğaçlamanın tek kuralı bu: karşındakinin kurduğu duruma evet deyip üstüne bir şey eklemek. Yani senin "yanlış" cümlen, karşındakinin malzemesi oluyor.

Çocuk bunu birkaç kez yaşadığında hesap değişiyor. Yanlış cümlenin bedeli düşüyor, dolayısıyla konuşmak daha az riskli hale geliyor.

Üçüncüsü grup. Sabit ve küçük bir grupta, birkaç hafta sonra herkes birbirinin nerede tıkandığını biliyor. Yirmi kişilik bir sınıfta yanlış cevap vermek ile on kişilik bir grupta tıkanmak aynı şey değil.

Ne kadar sürer

Dürüst cevap: ilk iki hafta genellikle rahatsız edici geliyor.

Çocuk eve gelip "gitmek istemiyorum" diyebilir. Bunun sebebi çoğunlukla İngilizce değil, görünür olmak. Ayakta durmak, izlenmek, hazırlıksız konuşmak.

Üçüncü hafta civarında grup oturuyor ve tablo değişiyor. Bu bizim gözlemimiz, bir ölçüm değil. Bazı çocuklarda daha uzun sürüyor. Az sayıda çocukta format hiç oturmuyor ve bunu da söylemeyi tercih ediyoruz.

Veliye önerimiz şu: ilk üç haftayı peşin kabul etmek. İlk oturumdan sonra karar vermek, çoğu zaman erken karar olur.

Evde ne işe yarıyor

Değerlendirilmeyen sohbet. Yemek hazırlarken, yolda, iki üç cümle. Amaçsız olması önemli, çünkü değerlendirilmediğini bilmesi gerekiyor.

Kendi hatanı göstermek. İngilizcen kusurluysa saklamamak. Çocuğun hata yapmasına izin vermek, senin de hata yapmanla kolaylaşıyor.

İlgi alanından girmek. Oyun, müzik, spor. Dil bir şeyin aracı olduğunda hedef olmaktan çıkıyor ve hedef olmaktan çıktığı anda risk de düşüyor.

Sonucu olan durumlar kurmak. Tatilde garsona siparişi çocuğun vermesi, otelde bir şey sorması. Yapay tartışma konularının üretemediği baskıyı gerçek durum üretiyor ve bu baskı işe yarıyor.

Ne zaman uzman desteği gerekir

Bir ayrım yapmak önemli. Yukarıda anlattığım şey, belirli bir durumda konuşmama.

Çocuğun sessizliği yabancı dille sınırlı değilse, yani Türkçe konuşurken de grup içinde konuşamıyorsa, okulda genel bir geri çekilme varsa, ya da bu durum uzun süredir devam ediyor ve gündelik hayatını kısıtlıyorsa, bu ayrı bir konu. Drama atölyesi o durumda doğru adres değil; bir uzmana danışmak gerekir.

Drama, dile özgü bir tutukluk için işe yarıyor. Genel bir kaygı tablosu için değil.

Bizim programımız

English Drama Youth 10 ile 17 yaş arası için yürüyor. Gruplar küçük ve sabit, yaşa göre iki kademeye ayrılıyor. Oturumlar tamamen İngilizce, doğaçlama ve sahne üzerinden. Sınav yok, not yok.

Yıl mayısta seyircili bir gösteriyle kapanıyor. Utanma konusu olan bir çocuk için bu kulağa ürkütücü gelebilir ama sıralama tersine işliyor: yıl boyunca küçük adımlarla hazırlanan çocuk için gösteri bir sınav değil, biriken şeyin karşılığı oluyor.

B1 seviyesi öneriyoruz. Çocuğun bildiği halde konuşmaması durumu tam olarak bu formatın çözdüğü şey; bu tabloyu ayrıntılı anlattığımız yazı da var.

Emin değilsen bize yazabilirsin. Program sayfaları: çocuklar için, gençler için.