İngilizceyi Seven Ama Konuşmaktan Çekinen Çocuk

İngilizceyi sevmek ile İngilizce konuşmaktan çekinmemek aynı şey değil. Türkiye'de 920 ortaokul öğrencisiyle yapılan bir araştırmada, İngilizceyi sevdiğini söyleyen öğrencilerin konuşma kaygısı daha düşük değil, daha yüksek çıktı. Kaygıyı azaltan şey ilgi değil, "bunu yapabilirim" duygusuydu; o duygu da küçük ve gerçek başarılarla kuruluyor.

Veliler bu tabloyu genellikle şaşkınlıkla anlatıyor: "İngilizce şarkıları ezbere biliyor, dizileri İngilizce izliyor, okulda en sevdiği konu İngilizce. Ama biri İngilizce bir şey sorduğunda kıpkırmızı oluyor." Bu yazı tam bu çelişkiye bakıyor.

Çocuğun neden bildiği halde konuşmadığını ve evde neyin işe yaradığını daha önce çocuğum İngilizce biliyor ama konuşmuyor yazısında, utanmanın bir risk hesabı olduğunu da çocuğum yabancı dilde utanıyor yazısında ele aldık. Burada başka bir soruya odaklanıyoruz: sevgi neden kaygıyı silmiyor, hatta bazen neden onunla birlikte büyüyor?

Araştırma ne buldu?

Özcanlı ve Kozikoğlu (2023), Van'ın merkez ilçelerindeki 920 ortaokul öğrencisinin İngilizce konuşma kaygısını bir ölçekle ölçtü; ayrıca 15 öğrenci ve 15 İngilizce öğretmeniyle görüştü. Bulgular:

• Öğrencilerin İngilizce konuşma kaygısı genel olarak yüksek düzeydeydi.
• Kız öğrencilerde, İngilizceyi seven öğrencilerde ve yabancı film izleme ya da müzik dinleme alışkanlığı olanlarda kaygı daha yüksekti.
• İngilizcede kendini yeterli gören öğrencilerde kaygı daha düşüktü ve başarı arttıkça kaygı azalıyordu.

Aynı ekip aynı örneklemle bir adım daha attı (Özcanlı & Kozikoğlu, 2024). Konuşma öz-yeterliği, yani "İngilizce konuşabilirim" inancı, bazı kişilik özellikleriyle birlikte konuşma kaygısındaki farklılıkların yaklaşık yüzde 27'sini açıklıyordu.

Sınırlarını da yazalım: Tek bir ilden, öz bildirime dayanan veriler. Neden-sonuç ilişkisi kurmuyor. Ama yön açık ve sezgiye ters: ilgi, kaygıya karşı bir kalkan değil.

Sevmek neden yetmiyor?

Araştırma bunun nedenini test etmiyor. Aşağıdakiler bizim çıkarımlarımız; hipotez olarak okuyun.

Önemsediğin şeyde hata daha pahalıdır. İngilizceyi umursamayan bir çocuk için yanlış bir cümle önemsizdir. İngilizceyi kimliğinin bir parçası yapmış bir çocuk için aynı hata "aslında iyi değilmişim" anlamına gelebilir.

Dinlediği İngilizce çıtayı yükseltiyor. Film ve şarkılardan gelen İngilizce, anadili İngilizce olan konuşmacıların hızlı ve doğal İngilizcesi. Çocuğun kulağı bunu tanıyor, kendi ağzından çıkan cümle ise ona benzemiyor. Aradaki mesafeyi en iyi duyan, en çok dinleyen çocuk.

Keyif ve kaygı aynı anda var olabilir. Dil öğrenmede keyif ve kaygı üzerine yapılan geniş bir uluslararası çalışma, bu iki duyguyu aynı madalyonun iki yüzü gibi değil, birlikte bulunabilen iki ayrı boyut olarak ele alıyor (Dewaele & MacIntyre, 2014). Bir çocuk İngilizceden çok keyif alıp aynı anda konuşmaktan çok korkabiliyor.

Bu üç açıklama doğruysa, "sen bunu seviyorsun, hadi konuş" cümlesi işe yaramaz. Çünkü sevgi zaten orada; eksik olan başka bir şey.

Eksik olan: "yapabilirim" duygusu

Psikolog Albert Bandura öz-yeterlik kavramını tanımlarken bu inancın dört kaynağından söz eder: kişinin kendi başarılı deneyimleri, başkalarının başarısını görmek, sözel ikna ve bedensel durumlar (Bandura, 1977). Bu bir kuramsal çerçeve; ama Özcanlı ve Kozikoğlu'nun bulgusuyla birlikte okununca pratik bir sonuç veriyor.

En güçlü kaynak kendi başarılı deneyimi. Yani "sen yaparsın" demek (sözel ikna) yardımcı olsa da, çocuğun gerçekten bir şey söyleyip anlaşıldığı anlar daha çok iş görüyor. Bu anların küçük olması sorun değil, gerçek olması önemli.

Buradan çıkan ilke: Hedef büyük bir cesaret sıçraması değil, başarı olasılığı yüksek küçük adımlar dizisi.

Küçük adımlar nasıl kurulur?

Önce birlikte, sonra tek başına. Bir kalıbı önce grupla koro halinde, sonra iki üç kişiyle, en son tek başına söylemek. Her basamakta başarı olasılığı yüksek.

Hazırlanabilir durumlar. Doğaçlama bile hazırlıksız değildir; iyi bir oyun çocuğa önce dili, sonra durumu, en son serbestliği verir. Ne söyleyeceğini kabaca bildiği bir durumda konuşan çocuk, anlaşılma deneyimini yaşar.

Başkasının başarısını görmek. Kendi yaşıtlarının, kendisi kadar kusurlu İngilizceyle sahnede bir şey yapabildiğini görmek, Bandura'nın ikinci kaynağı. Bu yüzden akran grubu, öğretmenden gelen bir "aferin"den daha ikna edici olabiliyor.

Doğruluk değil, anlaşılma. Başarıyı "hatasız söyledi" diye değil, "söyledi ve anlaşıldı" diye tanımlamak. Çıta düşünce başarı deneyimi çoğalıyor.

Hollanda'da ortaöğretimde doğaçlama drama üzerine yürütülen bir doktora çalışmasında öğrenciler drama etkinliklerinde diğer konuşma etkinliklerine göre daha istekli konuştuklarını bildirdi (Goodnight, 2025). Bu bir öz bildirim, akıcılık ölçümü değil. Ama "konuşmaya isteklilik" tam da sevip de konuşmayan çocuğun eksik halkası.

Sahne bu çocuğa ne verir, ne vermez?

Vermediğini önce söyleyelim: Drama kaygıyı tedavi etmez. Çocuğun sessizliği yalnız İngilizceyle sınırlı değilse, Türkçede de grup içinde konuşamıyorsa ya da okulda genel bir geri çekilme varsa, bir uzmana danışmak gerekir.

Verdiği şey yapısal: korkulan şeyi güvenli bir odada, küçük basamaklarla, tekrar tekrar yapma imkânı. Rolün arkasında hata karaktere ait. Tekrar eden sahnede başarı olasılığı yüksek. Ve en önemlisi, İngilizceyi seven çocuk sevdiği şeyi ilk kez bir şeyler yaparak kullanıyor.

Programlarımız seviyeye göre ayrı:

• Yeni başlayan ya da A2 civarındaysa: A1+ English Drama Youth. Gruplar 8–12 ve 13–17 yaş olarak ayrı. 12 hafta, haftada 2 saat, Pera ve Kadıköy. Günler netleşiyor; ayrıntılar çocuklar için başlangıç İngilizce drama sayfasında.
• Sohbet edebiliyor ama çekiniyorsa (B1+): English Drama Youth. Bu programda gruplar 8–14 ve 15–17 yaş olarak ayrı. Ekim–Mayıs, haftada bir gün; yıl seyircili ve tamamen İngilizce bir gösteriyle kapanıyor.

Emin değilsen bir oturumu izlemek en kolayı: tanışma günü.

İlgili yazılar: Çocuğum İngilizce biliyor ama konuşmuyor · Çocuğum yabancı dilde utanıyor · Ortaokulda İngilizce konuşma pratiği · İngilizce drama çocuğa ne kazandırır?

Sık sorulan sorular

Çocuğum İngilizceyi seviyor ama konuşmuyor, normal mi? Evet, sık görülen bir durum. Türkiye'de 920 ortaokul öğrencisiyle yapılan bir araştırmada İngilizceyi seven öğrencilerin konuşma kaygısı daha yüksek çıktı. İlgi kaygıyı ortadan kaldırmıyor; çocuğun "yapabilirim" duygusu daha belirleyici görünüyor.

İngilizceyi seven çocuk neden daha kaygılı olabilir? Araştırma nedenini test etmedi. Olası açıklamalar: önemsenen şeyde hata daha pahalı gelir, dizi ve şarkılardan gelen İngilizce çıtayı yükseltir, ve keyif ile kaygı aynı anda var olabilen ayrı duygulardır.

Çocuğun İngilizce konuşma özgüveni nasıl artırılır? Cesaretlendirmekten çok küçük ve gerçek başarı deneyimleri kurarak. Önce grupla, sonra küçük grupta, en son tek başına konuşmak; hazırlanabilir durumlar; başarıyı hatasızlıkla değil anlaşılmakla ölçmek.

Drama konuşma kaygısını yok eder mi? Hayır, böyle bir iddia yok. Drama korkulan şeyi güvenli bir ortamda kademeli ve tekrar tekrar yapma imkânı verir. Bazı çalışmalarda öğrenciler drama etkinliklerinde daha istekli konuştuklarını bildirdi. Sessizlik İngilizceyle sınırlı değilse bir uzmana danışmak gerekir.

---

Kaynaklar: Özcanlı & Kozikoğlu (2023), Siirt Eğitim Dergisi, DOI · Özcanlı & Kozikoğlu (2024), Educational Academic Research, DOI · Dewaele & MacIntyre (2014), Studies in Second Language Learning and Teaching, DOI · Bandura (1977), Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change, Psychological Review, Stanford · Goodnight (2025), Getting into Character (doktora tezi), HU Utrecht