Doğaçlama Atölyesine İlk Kez Gidiyorsanız

Doğaçlama atölyesine ilk kez gidiyorsanız bilmeniz gereken üç şey var: Rahat ve hareket edebileceğiniz bir kıyafet giyin, ilk oturumun büyük kısmının ısınma ve kısa grup oyunlarıyla geçeceğini bekleyin, komik olmanız gerekmediğini unutmayın. İlk gün kimseden uzun bir sahne beklenmez; beklenen tek şey katılmaktır. Atölye İngilizce ise bir yük daha eklenir: Hem sahnede hem yabancı dilde hazırlıksız olmak. Bu yazı ikisini de anlatıyor.

Ne giymeli, yanınıza ne almalı?

Doğaçlama ayakta ve hareket ederek yapılır. Yere oturabilir, yürüyebilir, koşabilir, birinin omzuna dokunabilirsiniz.

• Kıyafet: Rahat, esneyen, kirlenmesini dert etmeyeceğiniz bir şey. Dar kot, etek ya da takım elbise hareketinizi kısıtlar.
• Ayakkabı: Spor ayakkabı ya da kaymayan çorap. Bazı stüdyolarda ayakkabıyla girilmez; gitmeden sorun.
• Su. Isınma ve oyunlar sizi beklediğinizden fazla konuşturur ve yorar.
• Takılar: Uzun kolye, sallanan küpe gibi şeyler fiziksel oyunlarda rahatsız eder.

Not defteri götürmek gerekmiyor. Oturum sırasında yazmazsınız; aklınızda kalan şey zaten bedeninizle yaptığınız olur.

İlk oturumda ne olur?

Atölyeden atölyeye değişir, ama ilk oturumların ortak bir iskeleti var.

1. Isınma. Bedeni ve sesi açan basit hareketler, mekânda yürüme, göz teması. Henüz kimse kimseyi izlemiyor; herkes aynı anda bir şey yapıyor.

2. İsim ve grup oyunları. Halka olup isim ve bir hareket eşleştirmek, bir ritmi gruba aktarmak, birlikte saymak. Bu oyunların işlevi grubu birbirine alıştırmak ve dinlemeyi başlatmak.

3. Kısa, kurallı oyunlar. İkili ya da küçük grup halinde, bir iki dakikalık, kuralı belli oyunlar. Örneğin bir hikâyeyi her biriniz birer kelime söyleyerek kurmak. Kural sizi taşıdığı için "ne söylesem" sorusu küçülür.

4. Belki ilk sahne. Bazı atölyeler ilk günden iki kişilik kısa bir sahneye geçer, bazıları geçmez. Geçerse bile birkaç dakikalık, bir durumla başlayan basit bir sahne olur.

Bizim oturumlarımızın yapısını, ısınmadan geri bildirime kadar doğaçlama ile İngilizce nasıl çalışılır yazısında adım adım anlattık. Oynanan oyunların bir kısmını açıklamalarıyla İngilizce doğaçlama oyunları sayfasında bulabilirsiniz.

En sık korkular

İlk kez gelenlerin söylediği şeyler birbirine çok benziyor. Dürüst cevaplarıyla:

"Komik değilim." Gerekmiyor. Doğaçlama stand-up değil; amaç güldürmek değil, partnerinizle bir durumu kurmak. En iyi sahneler çoğu zaman en sıradan tepkilerden çıkar. Komik olmaya çalışmak, genellikle partneri dinlemeyi bıraktırır.

"Aklıma bir şey gelmezse?" Gelir, çünkü sıfırdan bir şey üretmeniz istenmez. Karşınızdakinin söylediğine tepki verirsiniz. Doğaçlamanın temel ilkesi olan "evet, ve" tam olarak bunu söyler: Önerilen şeyi kabul et, üstüne bir şey ekle. Ayrıntısı doğaçlama tiyatroda "evet, ve" kuralı yazısında.

"Herkes deneyimli olacak." Yeni başlayanlara açık atölyelerde genellikle çoğunluk sizin gibidir. Deneyimli biri varsa da doğaçlamada deneyim, karşısındakini rahatlatmak olarak görünür.

"Rezil olursam?" Doğaçlamada sahnede yaptığınız "hata" çoğu zaman sahneye malzeme olur. Bunu ilk oturumda bir kez yaşamak, anlatılmasından daha ikna edicidir.

"Utangacım, bana göre değil." Çekingen insanlar doğaçlamada çoğu zaman iyi dinleyici olur, ki bu en değerli beceri. Yine de ilk haftaların rahatsız edici olabileceğini söyleyelim: Ayakta durmak, izlenmek, hazırlıksız olmak. Rahatsızlığın kaynağı çoğu zaman yeteneksizlik değil, görünür olmak.

Bir not: Doğaçlama atölyesi terapi değildir. Kaygıyla yaşıyorsanız atölye bir pratik alanı olabilir ama bir tedavinin yerini tutmaz. Araştırmaların bu konuda ne söylediğini ve ne söylemediğini doğaçlama yetişkinlere ne kazandırır yazısında sınırlarıyla anlattık.

Atölye İngilizce olduğunda ne değişir?

Türkçe bir doğaçlama atölyesinde tek bilinmeyen sahnedir. İngilizce bir atölyede iki bilinmeyen var: sahne ve dil. Bu birkaç şeyi değiştiriyor.

Hız düşer, sorun değildir. Ana dilinizde bir saniyede verdiğiniz tepkiyi İngilizcede üç saniyede verirsiniz. Partneriniz de muhtemelen öyle. Sahne bu yavaşlığı taşır; sessizlik de bir tepkidir.

Kelime bulamamak sahneyi bitirmez. Aradığınız kelime yerine onu tarif edebilir, bir hareketle gösterebilir, başka bir yoldan söyleyebilirsiniz. Tıkandığınızda kullanılacak toparlama kalıpları ("what I mean is", "let me put it another way") bu atölyelerde ayrıca çalışılır. Takılmanın neyi gösterip neyi göstermediğini İngilizce konuşurken takılıyorum yazısında anlattık.

Hatalar sahnede düzeltilmez. Cümlenin ortasında kesilen kişi bir daha başlamaz. Bu yüzden düzeltmeler genellikle sahneden sonra, toplu olarak verilir. Neden böyle yaptığımızı İngilizce dramada hata yapmak yazısında açıkladık.

Türkçeye kaçma isteği. Zor anda Türkçe bir kelime ağzınızdan kaçabilir. Olur. Kural İngilizce kalmaktır ama bir kelime sahneyi bozmaz.

Kendinizi "başka biri gibi" hissedebilirsiniz. Bin kişiyi aşkın çok dilliyle yapılan bir çalışmada, dil değiştirince "farklı hissetmek" kişinin o dildeki yeterliğiyle değil, o dilde konuşma kaygısıyla ilişkili çıktı (Dewaele, 2016, International Journal of Multilingualism). Yani İngilizcede kendinizi daha sönük ya da daha az komik hissetmeniz, İngilizcenizin zayıf olduğu anlamına gelmeyebilir. Rol bu noktada işe yarar: Sahnede konuşan siz değil, bir karakter.

Seviye önemlidir. İngilizce doğaçlama, var olan dili harekete geçirir; olmayan dili yaratmaz. Bu yüzden English Drama Lab için B1 ve üstü öneriyoruz: Cümle kurabiliyor olmanız gerekir, kurduğunuz cümle kusurlu olabilir. Daha yeni başlayanlar için A1+ grupları yakında açılıyor.

İlk oturumdan sonra

İlk oturumdan sonra iki şeyden birini hissetmeniz olası: Ya beklediğinizden çok daha keyifli geçti, ya da yorucu ve tuhaftı. İkisi de normal. Doğaçlamada asıl değişim ilk akşam değil, tekrar eden haftalarda olur: Aynı oyunları ikinci, üçüncü kez oynadığınızda kuralı düşünmeyi bırakıp partnerinize bakmaya başlarsınız.

Bu yüzden ilk oturuma göre karar vermek yerine birkaç hafta denemek daha doğru bir ölçü. Kendinize şu soruları sorabilirsiniz: Bir sonraki oturumu merak ediyor muyum? Grupta kendimi güvende hissettim mi? Eğitmen hataları nasıl karşıladı? İlk cevap evetse, rahatsızlığın geri kalanı genellikle zamanla azalır. Grupta kendinizi güvende hissetmediyseniz bu ciddiye alınması gereken bir işarettir; atölye değiştirmek de bir seçenek.

Gitmeden önce sormanız gerekenler

• Grup kaç kişi? Grup büyüdükçe sahneye çıkma sıranız azalır.
• Deneme ya da tanışma oturumu var mı?
• Kaç ay taahhüt isteniyor, katılım esnek mi?
• Atölye hangi dilde? Karışık mı, tamamen İngilizce mi?

İstanbul'daki Türkçe ve İngilizce seçenekleri bu sorularla karşılaştırdığımız bir derleme için: İstanbul'da doğaçlama atölyeleri.

Techne Lab'da ilk oturum

English Drama Lab tamamen İngilizce yürüyen, her hafta doğaçlama ve sahne çalışması içeren bir yetişkin atölyesi: En fazla 12 kişi, Pera'da Cumartesi 15:00, Kadıköy'de Pazartesi 20:00, esnek katılım. Eğitmenlerimiz konservatuvar mezunu. İlk kez gelmeden önce ortamı görmek isterseniz tanışma günü bunun için var. Programın tamamı İngilizce doğaçlama atölyesi sayfasında.

İlgili yazılar: Improv nedir? · İngilizce konuşma korkusu: neden donuyoruz?

Sık sorulan sorular

Doğaçlama atölyesine ne giyilir? Rahat, esneyen ve hareket etmenizi kısıtlamayan bir kıyafet; spor ayakkabı ya da kaymayan çorap. Yere oturabilir, yürüyebilir, fiziksel oyunlar oynayabilirsiniz. Yanınıza su alın, sallanan takılardan kaçının.

Doğaçlama atölyesinin ilk oturumunda ne yapılır? Çoğu atölyede ilk oturum ısınma, isim ve grup oyunları ve kısa kurallı oyunlarla geçer. Bazı atölyeler ilk günden iki kişilik kısa bir sahneye geçer. İlk gün kimseden uzun bir sahne beklenmez.

Doğaçlama için komik olmak gerekir mi? Hayır. Doğaçlama stand-up değil; amaç partnerinizle bir durumu kurmak. Komik olmaya çalışmak çoğu zaman dinlemeyi bıraktırır ve sahneyi zayıflatır.

İngilizce doğaçlama atölyesi için hangi seviye gerekir? Cümle kurabiliyor olmanız gerekir, cümleleriniz kusurlu olabilir. Techne Lab'ın English Drama Lab programı için B1 ve üstü öneriliyor; İngilizceye yeni başlayanlar için A1+ grupları yakında açılıyor.

---

Kaynaklar: Dewaele, J.-M. (2016). Why do so many bi- and multilinguals feel different when switching languages? International Journal of Multilingualism, 13(1), 92–105. DOI