Yetişkinler İçin Yaratıcı Drama: 30, 40, 50 Yaşında Başlamak

Atölyeye gelen yetişkinlerin yarısı ilk gün aynı şeyi söylüyor: "Bunu hep yapmak istiyordum ama yaşım geçti sanıyordum."

Kırk dört yaşında bir reklamcı, elli iki yaşında bir doktor, yirmi sekiz yaşında bir yazılımcı aynı çemberde ısınma oyunu oynuyor. İki saat sonra kimsenin yaşı kimsenin aklında değil. Bu yazı, "yaşım geçti" cümlesini çöpe atmak için.

Neden piyasa çocuklara kaydı?

Türkiye'de "yaratıcı drama" arattığında karşına çıkan kurumların çoğu çocuk programı satar; yetişkine kalan, ya eğitmenlik sertifika programları ya da kurumsal ekip etkinlikleri. Nedeni basit: veli, çocuğu için para harcamaya kendisi için harcadığından daha hazır.

Ama işin aslı ters. Çocuğun dramaya ihtiyacı görece az — oyun zaten onun doğal hali. Oyunu unutmuş olan biziz. Yetişkin dediğin, yirmi-otuz yıl boyunca "ciddi ol", "saçmalama", "herkes sana bakıyor" komutlarıyla programlanmış kişi. Yaratıcı drama tam bu programı söküyor.

Yetişkin grubunda neler değişiyor?

Çalışmanın kendisini yaratıcı drama nedir yazısında anlattık; burada yetişkinlere özgü olan kısmı söyleyelim.

Utanma eşiği ilk üç haftada düşüyor. Yetişkinin en büyük engeli beceri değil, izlenme korkusu. Grup küçükse (bizde üst sınır on iki) ve lider alanı doğru kurduysa, "rezil olurum" hissi yerini "denemek serbest" hissine bırakıyor. Katılımcılarımızdan biri bunu şöyle özetlemişti: "Kendime güvenli bir yerde 'hadi bir deneyeyim' deme izni vermek gerekiyormuş."

İfade, pozisyondan bağımsızlaşıyor. İş hayatında konuşma biçimin unvanına bağlı: müdürsen rahat konuşuyorsun, değilsen susuyorsun. Sahnede unvan yok. Statüyü oyun olarak çalışınca gerçek hayattaki statü refleksin de görünür oluyor — ve seçilebilir hale geliyor.

Beden geri geliyor. Masa başı yılları bedeni ihmal ettiriyor; ifade boyundan yukarıda sıkışıyor. Drama, kelimeden önce bedeni çalıştırıyor. Ses, nefes, duruş — hepsi ifadenin parçası olarak geri dönüyor. (Bu tarafı derinleştirmek isteyenler için ses ve nefes yazımız var.)

Yetişkinle çocuğun çalışması neden aynı olamaz?

Aynı teknikler kullanılıyor ama uygulanışı baştan farklı kurulmak zorunda.

Çocuk gruplarında asıl iş enerjiyi yönetmek — oyun zaten kendiliğinden akıyor, lider onu toparlıyor. Yetişkin grubunda tam tersi: enerji değil, izin üretiliyor. Lider odanın ilk yarım saatini "burada aptal görünmek serbest" mesajını kurmaya harcıyor. Bu mesaj kurulmadan hiçbir teknik işlemiyor.

İçerik de değişiyor. Çocuk için kurgusal bir dünya yeterli — ejderha, uzay gemisi, orman. Yetişkin kurguyu kendi hayatına bağlamak istiyor; bekleme salonu, iş görüşmesi, aile masası gibi tanıdık durumlar daha çok iş görüyor. Tanıdık olan aynı zamanda daha riskli, o yüzden güven eşiği yetişkin grubunda çok daha önemli.

Bir de zaman meselesi var. Çocuk haftalık düzene kolay giriyor; yetişkin için iki saat, işten sonra, trafikle birlikte ciddi bir karar. Bu yüzden yetişkin grubunda devamlılık en kırılgan nokta — ve grubun kendisi, insanı gelmeye ikna eden asıl şey oluyor.

Kimler geliyor?

Gruplarımızdaki gerçek profiller — isimsiz ama gerçek:

• Toplantıda fikri olduğu halde susan, sonra "ben de bunu diyecektim" diye kendine kızan beyaz yakalı.
• Sunum öncesi gece uyuyamayan akademisyen.
• Emekli olmuş, "şimdi sıra bende" diyen öğretmen.
• Tiyatroya çocukken başlayamamış, kırkında kapıyı çalan herkes.
• İngilizcesini de aynı yöntemle açmak isteyenler — onlar için işin İngilizce yürüyen kolu var.

Oyunculuk hedefi olan da geliyor elbette. Onlara dürüst tavsiyemiz şu: dramayla başla, sahne aklına yatarsa oyunculuk programlarına geç. Ters sıra — önce oyunculuk kursu, sonra "meğer ben seyirci önünde durmayı sevmiyormuşum" — pahalı bir keşif.

"Ya beceremezsem?"

Gelmeden önce en çok sorulan soru bu — ve altında genelde üç ayrı korku yatıyor.

"Oyunculuk yeteneğim yok." İhtiyaç da yok. Yaratıcı dramada değerlendirilen bir performans olmadığı için, "iyi oynamak" diye bir ölçüt yok. Grup seni izlemiyor, seninle birlikte yapıyor.

"Kendimi açmak zorunda kalır mıyım?" Hayır. Bu yöntemin psikodramadan ayrıldığı en net nokta burası: çalışılan malzeme senin geçmişin değil, kurgusal durumlar. Kimse kimseden itiraf beklemiyor; paylaşmak istediğin kadarını paylaşıyorsun.

"En yaşlı ben olacağım." Genelde olmuyor, ama olsa bile ilk yarım saatten sonra fark etmiyor. Isınma oyunları yaş hiyerarşisini hızla siliyor — zaten işlevlerinden biri bu.

Bir de söylenmeyen bir korku var: "bu yaşta böyle şeylerle uğraşmak saçma görünür mü?" Kırkında bir insanın yeni bir şey denemesini saçma bulan bir çevren varsa, sorun dramada değil.

Ne kadar sürede ne oluyor?

Dürüst bir takvim vermek gerekirse — kişiden kişiye değişmekle birlikte gruplarda tekrar eden bir ritim var.

İlk iki hafta çoğunlukla gözlem ve tedirginlik. Üçüncü-dördüncü hafta civarında bir gevşeme geliyor; insanlar kendi kendilerine gülmeye, denemeye başlıyor. Asıl fark genelde iki ay civarında dışarıda hissediliyor: toplantıda söz alırken, tanımadığı biriyle konuşurken, telefonda itiraz ederken. Katılımcıların çoğu değişimi atölyede değil, atölye dışında fark ettiğini söylüyor.

Haftada bir buçuk-iki saat, birkaç ay. Bu kadar. Sihir yok; tekrar var.

Pratik bilgiler

İstanbul'da çalışmalar Kadıköy ve Pera'daki partner mekânlarımızda yürüyor. Gruplar en fazla on iki kişi; deneyim şartı yok, yaş üst sınırı yok. Akşam saatlerinde — çalışan insanın hayatına sığacak biçimde.

Hangi programın sana uygun olduğundan emin değilsen üç dakikalık atölye testi var; ya da doğrudan ara, telefonda konuşalım. "Yaşım geçti" cümlesini telefonda da çürütebiliriz.

İlgili yazılar: Çocuklar İçin Yaratıcı Drama

Sık sorulan sorular

Yaratıcı dramaya 40 yaşında başlanır mı? Evet. Yaş üst sınırı yok, deneyim şartı yok. Isınma oyunları yaş hiyerarşisini hızla siliyor; iki saat sonra kimsenin yaşı kimsenin aklında kalmıyor.

Yetişkinler için yaratıcı dramada oyunculuk yeteneği gerekir mi? Hayır. Değerlendirilen bir performans olmadığı için iyi oynamak diye bir ölçüt yok; grup seni izlemiyor, seninle birlikte yapıyor.

Yaratıcı dramada kendimi açmak zorunda kalır mıyım? Hayır. Çalışılan malzeme senin geçmişin değil, kurgusal durumlar. Bu, yöntemin psikodramadan ayrıldığı en net nokta; paylaşmak istediğin kadarını paylaşıyorsun.

Yetişkinlerde yaratıcı dramanın etkisi ne kadar sürede görülür? İlk iki hafta çoğunlukla gözlem ve tedirginlik; üçüncü-dördüncü haftada bir gevşeme geliyor. Asıl fark genelde iki ay civarında, toplantıda söz alırken ya da tanımadığı biriyle konuşurken, atölye dışında hissediliyor.